TOY (DÜĞÜN) ADETLERİ

KIZ BEĞENME : Geçmiş dönemlerde ,koyu taasubun etkili olduğu yıllarda oğlanın kızı seçmesi hemen hemen imkansızdı. Zira... bunu örtünme (tesettür) olanaksız kılardı. Oğlanla , kızın birbirlerini görmesi nadir hallerde ; akrabalık (hala kızı, dayı kızı, amca kızı vs...) nedeniyle olabilirdi.
   Önemli olan büyüklerin razı göstermeleriydi ki , ancak onların beğenileri dikkat-i nazara alınırdı. Oğlan alacağı kızın güzel olmasına ; kızlar varağı erkeğin genç yakışıklı olmasını dilerdi. Dahi bestekar Üzeyir Hacıbeyli'nin "Arşın mal alan " müzikal (operet eserinde , konu kahramanı "Asker'in "Sultan" bey'in kızı "Gülçöhre'nin yüzünü görebilmesi uğruna "arşınmalcı" (eski varlığına girdiğini izleyenler hatırlayacaklardır.
   Bugün yörede görücü usulü hala yaygınsa da ;sevgi aşk evliliklerinin sayısı hiç de az değildir. Kızı beğenmek düğüne varacak olan devrelerin birincisini teşkil eder.

ELÇİ GİTME : Oğlan tarafı elçi gitmeden önce komşu ve akrabadan kadınları ayrıca hayırlı işe vesile olmuş insanı da alıp kız evine gider . Bundan amaç; kızı ve ailesini yakından tanımak elçi gidilecek günü tayin etmektir. Elçiliğe muhitte kendisine itbar edilen, sözü çiğnenmeyen aile yakınları da seçilir. Sohbet evvelce ordan burdan muhabbetiyle gelişir. Sonra kendi aralarında belirlenen kişi mevzuuya girer:
  "Allahın emri, Peygamberin kavliyle" kızı ister. Oğlan övgüyle, olumlu yönleriyle anlatılır. Konuşmaların ağırlıklı kısmını erkekler konuşsa da kızın "heye"si (evet)'i anneden alınır. Bu "heye" hemen verilmese de, bu çok da vahim değildir. Kız tarafı "Naz" evidir. Bu seremoni birkaç kez tekrarlanabilir. Olumsuz cevap kız tarafının yaklaşımlarıyla anlaşılır. Buna en somut örnek evde sunulan ikramlardır. Son aşamada , olumlu yaklaşım sergilenmişse , oğlan tarafına "liste" verilir. İstekler toy'a kadar bitmelidir.

KEBİN (SÖZ KESME), KEBİN ÇÖREYİ (SÖZ YEMEĞİ) : Bu tören şekli ülkemizin diğer yörelerinde hiç de adetten olmayan tamamen muhite özgü (Burada Kars da ve diğer Azerbaycan Türklerinin ikamet ettiği yerler ayrı tutulmalıdır.) Türk (Şia) geleniğinin evlenme ilmihalidir. Kebin kesilmesi için aile yakınlarının şahitliğinde "şia" din hadiminin (molla) sorumluluğunda nişan öncesi kıyılan "Hoca nikahı" olarak da adlandırılır. Bundan amaçlanılan; gelin adayıyla , damat adayı arasındaki namahremi ortadan kaldırmaktır.
   Kebin için gün kararlaştırılır. Günün akşamı ayrıca kebin yemeğide verilir. Oğlan tarafı yemek malzemesi gönderir. (Bunlar kutuyla yağ , telisle pirinç , diri koyun,kasayla meyve vs'dir). Yemek çeşiti genelde şöyledir: Gatıh aşı(yoğurtlu çorba), pilav,ekşili lepeli et kavurmasıdır. Bunların üstüne bolca içilen semaver çayıdır. Çayın yanında reçel çeşitleri ve kuruyemiş de sunulur. Tören için Kebin/Kabin (perde-i İsmet) kurulur. Molla perde arkasındaki gelin adayıyla şu diyoloğu kurar:
  -"Filan gızm,seni şahitlerin huzurunda ,filankesin oğluna kebinin kesirem ve ağzında eşitmek istiyirem, söyle görüm razısan mı?
  -"Heye" (evet)
  -Bazı hallerde kız yerine bu cevabı anne de verebilir.
   Molla daha sonra "Talak" suresinden ayetler okur, arkasında oğlan tarafı söz yüzüğü ve başörtüsü takar ve masaya oturulur. Yemekten sonra tarafına ihtiyaçlar sorulur. Bunlar evin lüzumlu eşyaları , başlık parası ,ziynet (takı) bir de saklanabilir. gıda maddeleridir. Başlık parasının istenmediği evlerde anneye süt parası (emzirme) verilir.

NİŞAN : Nişan merasimi , genelde evde yapılır. Yazın bahçesi(heyet) uygun olan, nişan kutlamasını bahçede yapar. Nişandan birgün önce , oğlan tarafı kızı çarşıya alış-verişe çıkartır.Merasim "kız" evinde olur."Oğlan" tarafında gelen konuklar kıza hediye (helet) getirir. Bu hediyeler umumiyetle takı,ziynet eşyasıdır. Nişan yüzüğünü aile büyüklerinden birisi takar. Kısa bir konuşmadan sonra , birbirine kurdelayla bağlı yüzükler makasla kesilir. Yeni akrabalar (gohum) el sıkışarak , bu hayırlı işin uzun ömürlü olmasını diler. Nişanlanan adaylar, aile büyüklerinin sırayla ellerini öper. Nişanda şeker dağıtılır,şerbet verilir. Sonrası nanaylar söylenir , manilar (bayatı) okunur; müzik eşliğinde oynanılır.

DÜĞÜN (TOY) : Oğlan tarafı ;listenin giyecek bölümünün ikinci yarısını ; düğünden bir gün evvel , kız tarafında yemekli-çalgılı kutlanacak HINA (kına) evine gönderir.Hına'da yenilmesi için bir de diri koyun bağışlar. Aynı günün akşamı oğlan tarafı da BEYBAŞI yapar. Gecenin ilerliyen saatlerinde hına(kına) hazırlanarak tepsiye konulur. İçinde yanan mumların etrafı şekerle , çukulatayla bezenir. Tepsi (honça) oğlanın sağdıç ve soldıçı arkalarında oluşan az bir kalabalıkta, çalgıcıların eşliğinde ,şamatayla çalıp okuyarak, kız evine götürür.Tepsi(honça) kız tarafına hemen verilmez,karşılığında bir şeyler beklenir.Verilmezse bahçeden tavuk,kaz gibi kümes hayvanı çalınır. Bu gelenektir göz yumulur. Alınan tavuk,kaz beybaşının menüsünü oluşturur. Oğlan bekar arkadaşlarıyla pişirip yer. Kıza ulaştırılan kına o saat eline yakılır.Ancak kız avucunu kimi zaman açmaz,bunun anlamı avucuna koyulması istediği hediyedir.Oğlan bacısı tedariklidir,bir çeyrek altınla bu işi de haline koyar. Kız evinden damada ulaştırılmak üzere tepsi verilir.Bu tepsinin içinde iç çamaşırı,çorap,mendil gibi benzeri eşyalar olur.Sağdıç ve Soldıç kız evinden verilen tepsiyi teslim alarak bu işlemi noktalar. Beybaşında eğlence sabah kadar sürer . Sabah erkenden hem oğlan , hem de kız hamama gider. Oğlanın yanında bekar arkadaşları , kızın yanında "yenge" bulunur. Hamam sonrası akşama olacak düğün için hazırlıklara başlanılır. Damat traş olur. Kız ve yakınlarını kuaföre götürür. Kararlaştırılan saatte düğün öncesi resmi nikah belediyede sade bir şekilde kıyılır. Akşamına toyu çalınır. Davetliler düğüne gelmeye başlar. Yöre musikicilerinden tekmil düğün orkestrası ,düğünü yönetinin listesine göre çalar. Düğünü yöneten kişi ; kız tarafını da, oğlan tarafının da gönlünü yaparak onların oynamasını , toy'un şen geçmesini sağlar. Toyun bitiminden sonra yeni evliler "Zifaf"a girer. Kapıyı bekleyen "yenge" zilaf'dan sonra oğlan yakınlarından muşluluk alır.

DUVAK : Düğün ertesi "Duvak"yapılır. Gelin, düğündeki gibi gelinliğinigiyip kenarda oturur. Bu sefer kız tarafı , yakınlarıyla oğlan evine gider. Bu kez onlar hediye (sovgat) getirir. (nişana mukabil) Oğlan tarafı konuklara ça pasta servisi yapar. Yeni gelinin sandığı açılır, azından on bohça çıkar. Evdeki yakınlara yatak,çarşafı,erkeklere pijama , kaynana-kaynatana namazlık hediye edilir. Bu gün'e samimi komşularda katılır. Onlar da hediye getirir.